Vokalstamm (schwache Stufe) Stamm mit starker Stufe KonsonantstammStammteil Stufenwechsel

Stufenwechsel (astevaihtelu)

Finnische Konsonanten treten in Paaren auf, als starke und als schwache Stufe: katu, aber kadun. Welche Stufe ein Wort zeigt, hängt von der Silbe ab. Am deutlichsten sieht man es im Genitiv.

Die Paare

Links steht die starke, rechts die schwache Stufe. Der unterstrichene Teil ist das, was sich ändert. Die meisten Nomen zeigen in der Grundform die starke und im Genitiv die schwache Stufe (Vokalstämme).

Stark / schwachGrundform → GenitivDeutschWeiteres
kk / kviikko → viikonWoche
pp / pkaappi → kaapinSchranklamppu → lampun (Lampe): auch das dreifache pp wird zu p verkürzt
tt / tkatto → katonDachtyttö → tytön (Mädchen)
k / –ikä → iänAlterruoka → ruoan (Essen): das k fällt einfach weg
k / vpuku → puvunAnzugnur zwischen u–u oder y–y: luku → luvun (Zahl), kyky → kyvyn
k / jpoika → pojanJungenach i: aika → ajan (Zeit)
p / vleipä → leivänBrotlupa → luvan (Erlaubnis), apu → avun (Hilfe)
t / dkatu → kadunStraßepöytä → pöydän (Tisch), maito → maidon (Milch)
nk / ngkaupunki → kaupunginStadtsänky → sängyn (Bett)
mp / mmlampi → lammenTeich
nt / nntunti → tunninStundeasunto → asunnon (Wohnung)
lt / llilta → illanAbendsilta → sillan (Brücke)
rt / rrkerta → kerranMal
ht / hdlehti → lehdenBlattlähtö → lähdön (Abfahrt)
lk / ljalka → jalanFuß, Beinalku → alun (Anfang)
rk / rkorko → koronZinspäänsärky → päänsäryn (Kopfschmerzen)
lk / lj, rk / rjarki → arjenAlltagnur vor -e-: järki → järjen (Vernunft); jälki → jäljen (Spur)
lp / lvsalpa → salvanRiegel
rp / rvkorpi → korvenWildnis

Wann die schwache Stufe auftritt

Faustregel: Eine geschlossene Silbe hat die schwache Stufe, eine offene die starke Stufe. Die Genitivendung -n schließt die letzte Silbe des Stamms: ka-tu → ka-dun. Bei fast jedem Nomen gilt also: Grundform stark, Genitiv schwach. Deshalb steht in den Stammregeln unter Vartalo bei Vokalstämmen schwache Stufe.

Umgekehrt bei zwei Stammtypen. Wörter auf -e und -as haben in der Grundform die schwache Stufe, weil die Silbe dort schon durch die Endung selbst geschlossen wird. Der Genitivstamm endet auf einen Vokal (-ee-, -aa-), die Silbe wird also offen, und die starke Stufe kehrt zurück: huone → huoneen (nichts wiederherzustellen), aber sade → sateen, hammas → hampaan.
Schwach / starkGrundform → GenitivDeutschWeiteres
k / kkeläke → eläkkeenRenteder Genitiv hat die starke Stufe
t / ttosoite → osoitteenAdresse
d / tsade → sateenRegenmielipide → mielipiteen (Meinung)
nn / ntliikenne → liikenteenVerkehrluonne → luonteen (Charakter)
hd / htlähde → lähteenQuelle
k / kkasiakas → asiakkaanKunde
mm / mphammas → hampaanZahnlammas → lampaan (Schaf)
ng / nkkangas → kankaanStoff
d / ttehdas → tehtaanFabrik

Was keinen Stufenwechsel hat

So liest du die Übung

  1. Suche den Stammtyp unter Vartalo.
  2. Ist der Stamm ein Vokalstamm (schwache Stufe) oder ein Stamm mit starker Stufe (-e, -as)? Daran erkennst du, in welche Richtung der Stufenwechsel geht.
  3. Sieh dir den Konsonanten vor der letzten Vokalgruppe an: Gehört er zu einem der Paare und nicht zu den Konsonantengruppen ohne Stufenwechsel?

Paare und Liste der Fälle ohne Stufenwechsel, wie in tools/fi_stems.py umgesetzt; die Beispiele sind Wörterbuchwörter (salpa, korpi, jälki und kyky sind Standardfinnisch und wurden für die selteneren Paare ergänzt).